Petycja ws. uchylenia “pouczenia”. BAS: Postulat nie zasługuje na aprobatę, przepis należy znowelizować

Ekspert BAS zasugerował nowelizację art. 41 k.w. idącą w kierunku określenia przesłanek stosowania środków oddziaływania wychowawczego. Fot. Policja

Ekspert BAS zasugerował nowelizację art. 41 k.w. idącą w kierunku określenia przesłanek stosowania środków oddziaływania wychowawczego. Fot. Policja

W listopadzie ubiegłego roku do sejmowej Komisji ds. Petycji (PET) skierowano wniosek o uchylenie art. 41 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Artykuł ten dotyczy m.in. środka wychowawczego jakim jest „pouczenie”. Wnioskodawca uważa, że środek ten nie spełnia swojej funkcji i tylko zachęca „słabo zarabiajacych policjantów” do przyjmowania korzyści majątkowych. Petycję zaopiniowało już Biuro Analiz Sejmowych, które uważa, że wysunięty postulat nie zasługuje na aprobatę. BAS sugeruje jednak nowelizację art. 41 k.w. idącą w kierunku określenia przesłanek stosowania środków oddziaływania wychowawczego.

– W latach 90-tych, gdy w służbach mundurowych panowała olbrzymia korupcja, ten środek stosowany był w stosunku do wielu piratów drogowych w zamian za przyjęcie korzyści majątkowej np. buelki z alkoholem, pieniędzy, biżuterii – pisze autor petycji jaką skierowano do sejmowej komisji. Według wnioskodawcy, środek jakim jest „pouczenie” nie jest skutecznym środkiem wychowawczym, ponieważ – jak twierdzi – „pouczając” kogoś funkcjonariusz nie ma pewności czy ta osoba nie popełniła podobnych wykroczeń w przeszłości.

Zdaniem autora petycji, od oceny czy dane wykroczenie, np. zaparkowanie samochodu na drodze pożarowej, zaparkowanie w strefie obowiązywania zakazu ruchu w obu kierunkach, wyprzedzanie na pasach, wymuszanie pierszeństwa, wyprzedzanie na trzeciego, są sądy powszechne a nie policjanci.

Wnioskodawca sugeruje, że art. 41 Kodeksu wykroczeń tylko zachęca „słabo zarabiajacych policjantów” do przyjmowania korzyści majątkowych w zamian za „pouczenie”. – Oczywiście tego udowodnić się nie da, lecz można się tylko tego domyśleć mając na uwadze, iż policjanci ochoczo przyznają się, że „chcieliby zarabiać więcej” – pisze w petycji. Kończąc uzasadnienie swojego postulatu, dodaje: – Bezpieczeństwo na drogach jest ważniejsze od pieniędzy!

Czytaj też:

Szef NSZZP: Kończymy z pompowaniem statystyk. Mandaty tylko za najpoważniejsze wykroczenia

Opinia prawna Biura Analiz Sejmowych

Aktualne brzmienie art. 41 k.w. zostało nadane ustawą z dnia 28 sierpnia 1998 r. o zmianie ustawy – Kodeks wykroczeń, ustawy – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, ustawy o ustroju kolegiów do spraw wykroczeń, ustawy – Kodeks pracy i niektórych innych ustaw i obowiązuje od 1 września 1998 r. Zgodnie z tym przepisem: „W stosunku do sprawcy czynu można poprzestać na zastosowaniu pouczenia, zwróceniu uwagi, ostrzeżeniu lub na zastosowaniu innych środków oddziaływania wychowawczego”.

Jak podkreśla dr hab. Paweł Daniluk, ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych, artykuł 41 k.w. i unormowana w nim instytucja środków oddziaływania wychowawczego – wbrew postulatowi wysuniętemu w petycji – nie powinny być wyeliminowane z systemu prawa wykroczeń. Odpowiadają one bowiem specyfice prawa wykroczeń, a więc prawa dotyczącego drobniejszych czynów zabronionych, jak również specyfice postępowania w sprawach o wykroczenia, które – z uwagi na swój przedmiot – nie bazuje na zasadzie legalizmu.

“Wyeliminowanie tej regulacji z systemu prawa wykroczeń i wprowadzenie, oczekiwanego w petycji, bezwzględnego obowiązku nakładania grzywny mandatem karnym, doprowadziłoby do trudnej do zaakceptowania sytuacji, w której będzie trzeba karać za wykroczenia in concreto błahe, o niewielkiej społecznej szkodliwości. Nie sposób przy tym nie zaważyć, że sytuacja taka rodziłaby poważne wątpliwości co do zachowania konstytucyjnego standardu proporcjonalności karania” – twierdzi dr hab. Paweł Daniluk.

Czytaj też:

Policyjni emeryci mogą być spokojni. Sejmowa Komisja odrzuciła petycję ws. zakazu dorabiania

Ekspert BAS zauważa, że  zawarta w petycji argumentacja bazuje na nieuprawnionym twierdzeniu, iż art. 41 k.w. jest stosowany przez funkcjonariuszy Policji „w zamian za przyjęcie korzyści majątkowej” i zachęca owych funkcjonariuszy „do odstępowania od swoich obowiązków (wystawianie mandatów), w zamian za przyjęcie korzyści majątkowych od potencjalnych sprawców wykroczenia”. Zdaniem Daniluka wnoszący petycję posługując się takimi kontrowersyjnymi twierdzeniami, powinien je przynajmniej uprawdopodobnić – w innym przypadku twierdzenia należy potraktować jako dowolne.

W opinii eksperta ds. legislacji w BAS, potwierdzenia w rzeczywistości nie znajduje również przekonanie wnoszącego petycję, iż „widoczny jest wzrost liczby zabitych i rannych osób na drogach w tegorocznym roku kalendarzowym” (data złożenia petycji wskazuje, że chodzi tu o rok 2018). Ekspert zaznacza, że dotąd nie opublikowano jeszcze kompletnej statystki policyjnej dotyczącej stanu bezpieczeństwa w ruchu drogowym w roku 2018 r., jednakże z najnowszych danych cząstkowych wynika, że w listopadzie 2018 r. w wypadkach drogowych 251 osób zginęło, a 2557 osób zostało rannych, w październiku 2018 r. było to – odpowiednio – 298 i 3581 osób, a we wrześniu 2018 r. – odpowiednio – 262 i 3434 osób. Dla porównania przytacza statystyki z listopada 2017 r. – w wypadkach drogowych zginęło wówczas 261 osób, a 3223 osoby zostały ranne, w październiku 2017 r. było to – odpowiednio – 272 i 3841 osób, a we wrześniu 2017 r. – odpowiednio – 282 i 3446 osób.

“Jak widać, wbrew twierdzeniom petycji, nie sposób tu mówić o tendencji wzrostowej. Ważniejsze jest jednak to, że nie da się w sposób uprawniony zrekonstruować relacji między stosowaniem art. 41 k.w. a liczbą osób, które zginęły lub zostały ranne w wypadkach drogowych” – podkreśla dr hab. Paweł Daniluk, ekspert ds. legislacji w BAS.

Czytaj też:

NIE dla obniżenia uposażeń policjantów na zwolnieniu lekarskim. Sejmowa Komisja odrzuciła obywatelski wniosek

Zdaniem eksperta wątpliwe znaczenie dla utrzymania w systemie prawa wykroczeń środków oddziaływania wychowawczego ma również wskazywany przez wnoszącego
petycję spadek „wpływów z mandatów do budżetu państwa”. Jak twierdzi, elementem oceny, czy mamy do czynienia z właściwym środkiem reakcji na wykroczenie, nie jest to, jakie wpływy do budżetu państwa generuje ten środek.

Za dyskusyjne uważa również twierdzenie wnoszącego petycję, że środek oddziaływania wychowawczego „nigdy nie był (nadal nie jest) skutecznym środkiem wychowawczym”. “Nie od dziś wiadomo, że różnego rodzaju instrumenty stosowane w ramach prawa karnego i prawa wykroczeń nie zawsze spełniają pokładane w nich nadzieje na poprawę sprawcy. Jest to zagadnienie trudne i wielowymiarowe. Nie sposób jednak nie zauważyć, że proponowane w petycji zastąpienie środków oddziaływania wychowawczego bezwzględnym obowiązkiem nałożenia grzywny w drodze mandatu karnego, może budzić analogiczne wątpliwości co do skuteczności, gdy idzie o osiągnięcie poprawy
sprawcy” – uważa Paweł Daniluk z Biura Analiz Sejmowych.

Jego zdaniem nietrafny jest także pogląd wnoszącego petycję, który odmawia funkcjonariuszom Policji prawa/kompetencji do oceny stopnia społecznej szkodliwości wykroczenia.

Ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych, dr hab. Paweł Daniluk, zauważa jednak, że art. 41. k.w.  posiada pewien mankament – nie określa bowiem przesłanek stosowania środków oddziaływania wychowawczego. W konsekwencji nie jest w pełni jasne, czym powinien kierować się organ pozasądowy podejmując decyzję w przedmiocie rezygnacji z występowania do sądu z wnioskiem o ukaranie lub nałożenia grzywny w drodze mandatu karnego, oraz poprzestania na zastosowaniu środków pozakarnych, o jakich mowa w art. 41 k.w.

Ostatecznie dr hab. Paweł Daniluk stwierdził, że wysunięty w petycji postulat uchylenia art. 41 k.w. i likwidacji środków oddziaływania wychowawczego nie zasługuje na aprobatę. Jego zdaniem należy natomiast rozważyć nowelizację art. 41 k.w., idącą w kierunku określenia przesłanek stosowania środków oddziaływania wychowawczego.

Do pobrania: Opinia prawna dotycząca petycji ws. zmiany ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń

Dodaj komentarz

avatar
  Subscribe  
Powiadom o